CHỮA ĐAU DẠ DÀY BẰNG ĐÔNG Y – HIỂU ĐỂ CHỮA ĐÚNG GỐC
Cô bác anh chị thương mến,
Trong phòng khám, em gặp rất nhiều người đau dạ dày. Họ uống thuốc tây đã lâu, giảm axit, bảo vệ niêm mạc… nhưng cứ ngừng thuốc là đau lại. Có người đau kéo dài nhiều năm, ăn uống cẩn thận mà vẫn không khỏi.
Cô bác ơi, em muốn chia sẻ một điều: Đau dạ dày không chỉ là vấn đề của dạ dày.
Theo Đông y, đau dạ dày (còn gọi là Vị quản thống) là biểu hiện đau vùng thượng vị (vùng dưới xương ức), thường do mất cân bằng ở Tỳ (lá lách) và Vị (dạ dày). Và nó thường dễ chuyển thành mạn tính, dễ tái phát.
Bây giờ em sẽ giúp cô bác hiểu rõ về bệnh này, từ đó tự chăm sóc đúng cách nhé.
DẠ DÀY TRONG ĐÔNG Y LÀ GÌ?
Cô bác ơi, Đông y ví Vị (dạ dày) như cái nồi nấu cơm.
- Vị là “bể chứa cơm nước” – nơi thu nhận thức ăn
- Vị chủ “thu nạp” – tiếp nhận thức ăn
- Vị phải “thông hàng” – đưa thức ăn xuống dưới để tiêu hóa
Khi Vị khỏe:
- Ăn vào ngon miệng
- Tiêu hóa tốt
- Không đau, không ợ nóng, không đầy bụng
Khi Vị yếu hoặc bị tổn thương:
- Đau vùng thượng vị
- Ăn không tiêu
- Ợ nóng, trào ngược
- Đầy bụng, buồn nôn
Nhưng cô bác ơi, tại sao Vị lại bị tổn thương?
Em sẽ giải thích 3 nguyên nhân chính mà em thấy nhiều nhất.
3 NGUYÊN NHÂN CHÍNH GÂY ĐAU DẠ DÀY
1. ĂN UỐNG THẤT THƯỜNG – TỲ VỊ HƯ YẾU
Nguyên nhân:
Cô bác ơi, hãy hình dung cái nồi nấu cơm sẽ bị hư hại thế nào nếu:
- Hôm cho nhiều gạo, hôm cho ít
- Hôm nấu nóng quá, hôm để lạnh
- Không đều đặn, thất thường
Dạ dày cũng vậy:
- Ăn uống không đúng giờ: Hôm ăn, hôm bỏ; hôm ăn nhiều, hôm ăn ít
- No đói thất thường: Lúc nhịn đói, lúc ăn quá no
- Nóng lạnh thay đổi: Uống nước đá, ăn đồ lạnh, rồi lại ăn đồ nóng
→ Làm tổn thương Tỳ Vị, Tỳ Vị hư yếu.
Biểu hiện:
Đông y gọi là Đau dạ dày thể Tỳ Vị hư yếu – đây là thể em gặp nhiều nhất:
- Đau vùng thượng vị liên miên, âm ỉ
- Mệt mỏi, người uể oải
- Bụng đầy ậm ạch
- Rối loạn tiêu hóa
- Nôn mửa nước trong
- Chân tay lạnh, môi nhợt
- Da xanh, phân nát
- Cơ bắp mềm yếu
- Lưỡi nhợt, rêu lưỡi trắng
Em có một bệnh nhân – anh làm bảo vệ ca đêm – ăn uống thất thường nhiều năm. Anh đau dạ dày mãi không khỏi. Khi em khám, em thấy anh Tỳ Vị hư yếu nặng. Em dạy anh ăn đúng giờ, ăn ấm, ăn mềm, uống trà gừng mỗi sáng. 2 tháng sau anh đỡ rất nhiều, không còn đau nữa.
2. NẠP DINH DƯỠNG KHÔNG ĐÚNG – THƯƠNG THỰC
Nguyên nhân:
- Ăn uống quá độ: Ăn quá nhiều, quá no
- Lạm dụng dầu mỡ: Chiên rán, thức ăn nhanh
- Thực phẩm sống lạnh: Salad, sinh tố lạnh, sushi
- Rượu bia vô độ
- Đồ cay nóng quá: Ớt, tiêu quá nhiều
→ Tất cả đều tổn thương chức năng Tỳ Vị.
Biểu hiện:
Đông y gọi là Đau dạ dày thể Thương thực (ăn uống tổn thương):
- Đau vùng thượng vị sau khi ăn hoặc uống
- Đau dữ dội hoặc âm ỉ, ngày một tăng
- Người mệt mỏi
- Có thể kèm tiêu chảy
- Đầy bụng, ợ hơi có mùi thức ăn
3. TINH THẦN CĂNG THẲNG – CAN KHÍ PHẠM VỊ
Nguyên nhân:
Cô bác ơi, đây là nguyên nhân rất nhiều người không ngờ tới.
Khi căng thẳng, lo âu, tức giận kéo dài:
- Khí uất → không lưu thông
- Khí uất thương Gan
- Gan mộc khắc Tỳ thổ (trong ngũ hành)
- → Gan khí phạm Vị
Nghĩa là: Gan khí nghịch lên, ức chế Vị, làm Vị không thể vận hóa bình thường.
Người xưa nói: “Mừng, giận, lo, sợ, buồn, khiếp đảm đều gây tổn thương Nguyên khí.”
Biểu hiện:
Đông y gọi là Đau dạ dày thể Gan khí phạm Vị:
- Đau vùng thượng vị lan tới hai mạng sườn
- Ậm ạch khó chịu
- Miệng đắng
- Hay cáu gắt, dễ nóng giận
- Mặt đỏ
- Ợ hơi hoặc nôn chua
- Rêu lưỡi vàng
Nếu nặng:
- Đau dữ dội từng cơn
- Nôn mửa
- Miệng nhạt
Em có một bệnh nhân – chị kế toán trưởng – căng thẳng công việc nhiều năm. Chị đau dạ dày, nội soi thấy viêm loét, uống thuốc tây mãi không khỏi. Khi em khám, em thấy chị Gan khí uất, phạm Vị. Em điều trị giải Gan uất, hòa Vị cho chị, đồng thời dạy chị cách giảm căng thẳng. 3 tháng sau chị đỡ hẳn, không còn đau nữa.
CÁCH TỰ CHỮA DẠ DÀY TẠI NHÀ – ĐƠN GIẢN MÀ HIỆU QUẢ
Cô bác ơi, em sẽ hướng dẫn cô bác những cách đơn giản, dễ làm tại nhà, phân theo từng thể bệnh nhé.
1. ĐAU DẠ DÀY DO LẠNH (Vị Hàn)
Biểu hiện:
- Người lạnh, sợ lạnh
- Môi, mặt tái nhợt
- Nước tiểu trong, nhiều
- Đau bụng khi ăn lạnh
- Thích ấm, ấn vào giảm đau
Cách chữa:
A. Uống trà gừng:
Công thức:
- Gừng tươi: 5-7 lát mỏng
- Táo đỏ: 3-5 quả
- Đường phèn hoặc mật ong: 1 thìa
Cách làm:
- Nấu sôi 15 phút
- Uống khi còn ấm
- Mỗi ngày 2-3 lần
Tác dụng:
- Ôn Vị, tản Hàn
- Giảm đau nhanh
- Làm ấm dạ dày
B. Chườm ấm bụng:
- Dùng túi chườm nóng hoặc chai nước nóng
- Chườm vùng thượng vị (dưới xương ức)
- 15-20 phút, 2-3 lần/ngày
2. ĐAU DẠ DÀY DO NÓNG (Vị Nhiệt)
Biểu hiện:
- Miệng hôi thối
- Môi, lợi đỏ
- Nước tiểu vàng, ít
- Táo bón, cau có khó chịu
- Đau như nóng rát trong bụng
- Thích mát, uống lạnh
Cách chữa:
A. Uống bột sắn dây:
Công thức:
- Bột sắn dây (củ dong riềng): 10-15g
- Nước ấm: 150ml
- Mật ong: 1 thìa (không bắt buộc)
Cách dùng:
- Pha bột sắn với nước ấm
- Khuấy đều, uống khi đói
- Mỗi ngày 2-3 lần
Tác dụng:
- Thanh nhiệt, hạ hỏa
- Bảo vệ niêm mạc dạ dày
- Giảm đau, giảm ợ nóng
B. Ăn bắp cải luộc:
Cách làm:
- Bắp cải tươi: 200-300g
- Luộc chín, không cần dầu mỡ
- Ăn hàng ngày
Tác dụng:
- Thanh nhiệt, giải độc
- Làm mát dạ dày
- Hỗ trợ lành loét
3. ĐAU DẠ DÀY DO UẤT TRỆ (Gan khí phạm Vị)
Biểu hiện:
- Đau lan ra hai bên sườn
- Hay cáu gắt, dễ tức giận
- Ợ hơi, ợ chua
- Đau khi căng thẳng, giảm khi thư giãn
Cách chữa:
Trà nghệ mật ong:
Công thức:
- Nghệ vàng bột: 2 phần (10g)
- Nghệ đen bột: 2 phần (10g)
- Mật ong: 1 phần (10g)
Cách làm:
- Trộn đều nghệ vàng, nghệ đen
- Trộn với mật ong theo tỷ lệ 2:1
- Mỗi lần dùng 15-20g (3-4 thìa cà phê)
- Pha với nước ấm, uống khi đói
Tác dụng:
- Nghệ vàng: Hành khí, hoạt huyết, giảm đau
- Nghệ đen: Phá huyết ứ, giảm viêm
- Mật ong: Nuôi dưỡng Vị, làm dịu niêm mạc
4. ĐAU DẠ DÀY CÓ VI KHUẨN HP
Cách chữa:
A. Trà Dây (lá nhọ nồi):
Cách dùng:
- Lá dây tươi: 20-30g (hoặc khô 10-15g)
- Nấu sôi 15 phút
- Uống thay nước hàng ngày
- Dùng liên tục 1-2 tháng
Tác dụng:
- Diệt khuẩn HP
- Giảm viêm loét
- Bảo vệ niêm mạc
B. Gạo tẻ rang cháy:
Cách làm:
- Gạo tẻ: 20g
- Rang đen (không cháy khét)
- Đun nước uống hàng ngày
Tác dụng:
- Hỗ trợ diệt khuẩn
- Kiện Tỳ, hòa Vị
5. XUẤT HUYẾT DẠ DÀY
Lưu ý: Đây là trường hợp cấp cứu, cần đi bệnh viện ngay. Công thức dưới đây chỉ hỗ trợ, không thay thế điều trị y học.
Công thức hỗ trợ:
Thành phần:
- Nghệ vàng
- Củ sắn dây
- Quả chuối hột còn xanh non
- (Tỷ lệ bằng nhau)
Cách làm:
- Rửa sạch, thái mỏng
- Phơi khô đến giòn
- Nghiền thành bột mịn
- Trộn đều
Cách dùng:
- 15g bột thuốc
- 1 thìa cà phê mật ong
- 150ml nước sôi để nguội
- Khuấy đều, uống khi đói
6. HÀN GẮN VẾT LOÉT DẠ DÀY TÁ TRÀNG
Công thức vỏ trứng gà:
Cách làm:
- Vỏ trứng gà rửa sạch
- Sấy khô
- Tán thành bột mịn
Cách dùng:
- Mỗi lần: 5g (1 thìa cà phê)
- Ngày 2 lần
- Uống với:
- Mật ong, hoặc
- Nước cơm, hoặc
- Nước bạc hà
- Uống lúc đói bụng
Tác dụng:
- Trung hòa axit
- Hàn gắn niêm mạc
- Giảm đau
NHỮNG ĐIỀU CẦN LƯU Ý
Cô bác ơi, em muốn nhắc thêm:
1. Về ăn uống:
- Ăn đúng giờ: 3 bữa đều đặn
- Ăn ấm: Không ăn lạnh, không uống đá
- Ăn mềm: Cháo, súp, thức ăn dễ tiêu
- Ăn chậm: Nhai kỹ 20-30 lần
- Ăn vừa đủ: Không ăn quá no (7-8 phần)
2. Về sinh hoạt:
- Ngủ đủ giấc: Trước 23h
- Tránh căng thẳng: Học cách thư giãn
- Không hút thuốc
- Hạn chế rượu bia
- Không dùng thuốc giảm đau liều cao
3. Về điều trị:
- Kiên trì: Dưỡng dạ dày cần thời gian
- Không tự ý ngừng thuốc: Nếu đang uống thuốc tây
- Theo dõi: Nếu đau nặng, nôn ra máu → đi bệnh viện ngay
KẾT LUẬN
Cô bác anh chị thương mến,
Đau dạ dày không phải chỉ là vấn đề của dạ dày, mà là vấn đề của cách sống.
Em thấy quá nhiều người – uống thuốc giảm axit nhiều năm – nhưng vẫn đau. Vì họ chỉ dập triệu chứng, chứ không sửa gốc.
Muốn khỏi đau dạ dày:
- Hiểu nguyên nhân: Tỳ Vị hư yếu? Hàn? Nhiệt? Hay Gan khí phạm Vị?
- Điều chỉnh cách sống: Ăn đúng giờ, ăn ấm, giảm căng thẳng
- Dùng phương pháp phù hợp với thể trạng
- Kiên trì, không nóng vội
Dưỡng dạ dày là dưỡng mệnh. Chăm dạ dày là chăm cả đời mình.
Nếu cô bác đang đau dạ dày mà chưa biết mình thuộc thể nào, hoặc cần tư vấn chi tiết hơn, cô bác có thể nhắn tin cho em.
“Chữa bệnh không phải chỉ là uống thuốc,
mà là sửa lại cách sống đã làm mình bệnh.”
Thương mến,
Thu Phong – Tâm Đạo Y Quán
Y học cổ truyền – Dưỡng sinh – Dinh dưỡng lâm sàng
