Các bệnh viêm da mãn tính như viêm da cơ địa (bao gồm á sừng, tổ đỉa), viêm da dầu, vảy nến có xu hướng tái phát nhiều lần trong một năm. Nhiều người đã lựa chọn corticoid như một giải pháp “cứu cánh” lâu dài, dẫn đến lệ thuộc thuốc và tần suất tái phát bệnh ngày càng tăng. Trên thực tế, muốn kiểm soát và ổn định viêm da mãn tính, người bệnh nên cải thiện hệ thống miễn dịch. Và đây vốn là thế mạnh của y học cổ truyền.
Thế mạnh của y học cổ truyền trong điều trị bệnh viêm da mãn tính
Thầy thuốc Ưu tú, bác sĩ CKII Lê Phương – Phó giám đốc chuyên môn Phòng khám Nam Y Đỗ Minh đã có hơn 40 năm kinh nghiệm trong việc khám chữa bệnh da liễu.
Theo bác sĩ Lê Phương, các bệnh viêm da mãn tính như viêm da cơ địa (bao gồm á sừng, tổ đỉa), viêm da dầu, vảy nến – không chỉ là một bệnh lý ngoài da mà nó còn là dấu hiệu của sự mất cân bằng trong cơ thể.
Rất nhiều bệnh nhân khi gặp phải bệnh này, thường được chỉ định bôi các loại thuốc corticoid để làm dịu triệu chứng nhanh chóng. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tạm thời. Khi ngừng thuốc, bệnh lại tái phát và ngày càng nghiêm trọng hơn.
Việc lạm dụng corticoid lâu dài khiến da trở nên mỏng, yếu và dễ bị nhiễm trùng. Hệ miễn dịch cũng suy giảm, các vết thương trên da khó lành hơn. Bản thân bác sĩ Phương đã tiếp nhận không ít trường hợp bệnh nhân viêm da mãn tính sử dụng corticoid kéo dài mà không thể thoát khỏi vòng xoắn bệnh tật. Dùng thuốc thì giảm triệu chứng, hết thuốc thì bệnh lại bùng, triệu chứng lần sau nặng hơn lần trước.
Bác sĩ Phương khuyến cáo: trong điều trị viêm da mãn tính, nếu chỉ xử lý triệu chứng bên ngoài thì bệnh sẽ tái phát liên tục. Bởi vì, dưới quan điểm của YHCT, viêm da mãn tính không chỉ đơn thuần là vấn đề ngoài da, mà còn liên quan đến:
- Khí huyết vận hành kém
- Tạng phủ suy yếu, đặc biệt là Tỳ – Can – Thận
- Phong – thấp – nhiệt tích tụ lâu ngày nhưng không được đào thải
Khi cơ địa yếu, da mất đi hàng rào bảo vệ tự nhiên, chỉ cần một tác nhân nhỏ từ môi trường, ăn uống hay tâm lý cũng có thể khiến bệnh bùng phát. Chính vì vậy, điều trị viêm da cơ địa muốn bền vững cần đi sâu điều chỉnh cơ địa, thay vì chỉ tập trung xử lý tổn thương ngoài da. Y học cổ truyền là một giải pháp tối ưu – khi có thể giải quyết căn nguyên của bệnh và làm lành các triệu chứng ngoài da.
Bác sĩ Phương cũng cho biết: “Bài thuốc đông y phù hợp dùng cho mọi đối tượng. Cái hay của các bài thuốc Y học cổ truyền đó là có thể gia giảm được. Do đó, các bác sĩ hoàn toàn có thể kê đơn với liều lượng phù hợp với cơ địa và tình trạng bệnh của từng người bệnh.”
Bài thuốc điều trị viêm da mãn tính của bác sĩ Lê Phương
Theo bác sĩ Phương, với quan niệm rằng nguồn gốc của bệnh viêm da mãn tính là do sự suy yếu của tạng phủ bên trong, thuốc đông y thường tập trung vào việc điều chỉnh lại cân bằng nội tại của cơ thể. Đồng thời, không có công thức cố định trong kê đơn bốc thuốc, mà bài thuốc phải được xây dựng dựa trên nguyên tắc:
- Luận trị theo thể bệnh
- Gia giảm theo cơ địa từng người
- Kết hợp điều trị – phục hồi – phòng tái phát
Cùng mắc viêm da nhưng tuổi tác khác nhau, cơ địa khác nhau, tiền sử bệnh khác nhau thì bài thuốc phải được gia giảm linh hoạt, phù hợp với từng người, từng giai đoạn bệnh.
Bài thuốc điều trị viêm da cơ địa
Viêm da cơ địa thường xảy ra ở những người có cơ địa dễ dị ứng và có yếu tố di truyền. Các triệu chứng có thể bùng phát theo chu kỳ, nhất là khi cơ thể bị căng thẳng hoặc khi thay đổi thời tiết:
- Da khô, bong vảy, nổi mẩn đỏ.
- Ngứa ngáy dữ dội, có thể dẫn đến gãi và tổn thương da.
- Da nhạy cảm, dễ bị kích ứng với các tác nhân bên ngoài như mỹ phẩm, chất tẩy rửa.
- Các vết viêm, nhiễm trùng có thể xuất hiện khi bệnh không được kiểm soát kịp thời.
Trong Y học cổ truyền, viêm da cơ địa không chỉ là vấn đề da mà còn liên quan đến sự mất cân bằng trong các tạng phủ, đặc biệt là Tỳ, Can, và Thận.
- Tỳ hư: Tỳ không vận hóa tốt, khiến cơ thể dễ sinh đàm thấp và nhiệt độc, tạo điều kiện cho bệnh phát triển.
- Can khí uất: Can khí bị ứ trệ, dẫn đến sự nóng trong cơ thể, ảnh hưởng đến da khiến viêm nhiễm dễ xảy ra.
- Thận âm hư: Khi Thận không đủ âm, cơ thể mất khả năng dưỡng ẩm và bảo vệ da, làm da trở nên khô và dễ kích ứng.
Bài thuốc điều trị viêm da cơ địa của bác sĩ Lê Phương được xây dựng từ nguyên lý điều trị căn nguyên, phục hồi tạng phủ và giải quyết các triệu chứng bên ngoài:
- Giải độc, thanh nhiệt: Bài thuốc giúp thanh nhiệt, giải độc, giảm viêm và ngứa ngáy trên da. Các vị thuốc như Kim ngân hoa, Đan sâm, Hạ khô thảo,… được sử dụng để làm mát cơ thể, giảm nhiệt độc và kháng viêm.
- Bổ Tỳ, kiện Tỳ: Giúp cải thiện chức năng Tỳ, thúc đẩy khả năng tiêu hóa và hấp thụ, đồng thời hạn chế sinh đàm thấp và nhiệt độc. Bạch truật, Hoài sơn, Đẳng sâmm,…là những dược liệu giúp Tỳ vị khỏe mạnh và cơ thể không còn tích tụ độc tố.
- Hòa Can, điều hòa khí huyết: Giải quyết tình trạng Can khí uất, cải thiện lưu thông khí huyết, giúp cơ thể trở lại trạng thái cân bằng, làm dịu sự kích ứng trên da. Các vị thuốc như Xạ can, Bạch thược, Nhân sâm,…hỗ trợ trong việc điều hòa khí huyết và giảm căng thẳng.
- Tăng cường chức năng miễn dịch: Bài thuốc cũng giúp nâng cao sức đề kháng, bảo vệ da khỏi các tác nhân gây hại từ bên ngoài. Các vị thuốc như Đương quy, Hoàng kỳ, Nhân sâm,…hỗ trợ trong việc tăng cường sức đề kháng và giúp da nhanh lành.
Bài thuốc điều trị viêm da dầu
Viêm da dầu thường xảy ra khi tuyến bã nhờn hoạt động quá mức, dẫn đến tình trạng dư thừa dầu trên da. Điều này tạo điều kiện cho vi khuẩn, bụi bẩn và các tác nhân gây hại khác phát triển, từ đó dẫn đến các triệu chứng viêm như:
- Da đỏ, bóng nhờn, dễ nổi mụn
- Mụn đầu đen, mụn trứng cá xuất hiện trên da mặt, lưng, ngực
- Cảm giác ngứa ngáy, khó chịu
- Da dễ bị kích ứng, nổi vảy hoặc mẩn đỏ
Trong Y học cổ truyền, viêm da dầu không chỉ là vấn đề của da mà là dấu hiệu của sự mất cân bằng bên trong cơ thể. Cụ thể:
- Tỳ vị hư yếu khiến cơ thể không thể tiêu hóa tốt, sinh đàm thấp, tích tụ độc tố lâu ngày và phát ra ngoài da.
- Can khí uất làm tắc nghẽn khí huyết, gây ra tình trạng nóng trong cơ thể và làm da tiết dầu quá mức.
- Nhiệt độc tích tụ trong cơ thể do ăn uống không điều độ, căng thẳng kéo dài khiến cho da trở nên dễ bị viêm nhiễm.
Bài thuốc điều trị viêm da dầu của bác sĩ Lê Phương được xây dựng dựa trên nguyên tắc phục hồi cơ thể từ gốc, khắc phục tình trạng thừa dầu trên da và điều trị từ nguyên nhân bên trong:
- Giảm tiết bã nhờn: Thanh nhiệt, giải độc giúp giảm lượng dầu thừa trên da, ngăn ngừa viêm nhiễm. Có thể sử dụng các vị thuốc như phòng phong, kinh giới, kim ngân hoa, hạ khô thảo,…
- Khôi phục sự cân bằng tạng phủ: Điều hòa khí huyết, bổ tỳ, giải độc, giúp cơ thể không còn tình trạng thừa nhiệt, thừa đàm thấp. Có thể sử dụng các vị thuốc như Đẳng sâm, Bạch truật, Hoài sơn,…
- Tăng cường chức năng miễn dịch: Bảo vệ da khỏi sự tấn công của vi khuẩn, nấm và các tác nhân gây hại từ môi trường. Có thể sử dụng các vị thuốc như đương quy, hoàng kỳ, nhân sâm,…
Bài thuốc điều trị vảy nến
Vảy nến là bệnh tự miễn, một tình trạng rối loạn miễn dịch, dẫn đến rối loạn biệt hóa tế bào sừng và hình thành các vảy da xếp chồng lên nhau. Người bệnh vảy nến sản sinh ra nhiều lớp tế bào hơn bình thường, có thể là gấp đôi. Do sản sinh ra quá nhiều nên sự liên kết giữa các tế bào bị đứt gãy, gãy rụng ra thành từng lớp vảy và ở phía bên dưới là vùng da bị viêm sưng đỏ:
- Các mảng da đỏ, dày lên, phủ một lớp vảy trắng bạc
- Ngứa ngáy, đau rát, đôi khi chảy máu khi gãi
- Tình trạng tổn thương da có thể xuất hiện ở khớp, khuỷu tay, đầu gối và da đầu
- Da khô, dễ bong tróc, có thể gây viêm nhiễm nếu không được chăm sóc đúng cách
Theo Y học cổ truyền, vảy nến chủ yếu do:
- Rối loạn ở phần huyết: huyết nhiệt, huyết táo, huyết ứ. Bệnh lâu ngày làm cho tạng phủ bị ảnh hưởng theo, trong đó chú ý đến Can, Thận.
- Can khí uất: Can khí bị tắc nghẽn, dẫn đến sự nóng trong cơ thể, làm da dễ bị viêm, đỏ và có vảy. Can khí uất cũng gây ra tình trạng căng thẳng và stress, góp phần làm bệnh tái phát.
- Thận âm hư: Khi Thận không đủ âm, cơ thể thiếu sự dưỡng ẩm và bảo vệ, làm cho da khô, dễ bong tróc và dễ bị kích ứng.
Bài thuốc của bác sĩ Lê Phương được xây dựng với nguyên lý:
- Giải độc, thanh nhiệt: Thanh nhiệt, giải độc để loại bỏ các yếu tố gây viêm nhiễm, giúp da bớt đỏ và ngứa. Các vị thuốc như Sinh địa, Huyền sâm, Thạch cao, Tri mẫu,… được sử dụng để giảm nóng trong cơ thể, thanh lọc độc tố và giảm viêm.
- Điều hòa Can khí, bổ huyết: Giảm căng thẳng, điều hòa khí huyết, giúp cân bằng cơ thể và làm dịu sự viêm nhiễm trên da. Các vị thuốc như Hương phụ, Uất kim; phối Đan sâm, Xuyên khung, Huyền hồ sách,… được sử dụng để điều hòa khí huyết và giảm stress, ngăn ngừa tình trạng Can khí uất.
- Tăng cường chức năng miễn dịch: Bài thuốc giúp tăng cường sức đề kháng, bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân gây hại, bao gồm vi khuẩn và nấm. Các vị thuốc như Đương quy, Hoàng kỳ, Nhân sâm hỗ trợ trong việc nâng cao hệ miễn dịch và giúp cơ thể chống lại các tác nhân bên ngoài.
Bác sĩ Phương cũng cho biết, ngoài việc dùng thuốc, người bệnh cũng nên kết hợp với chế độ ăn uống hợp lý, luyện tập thể dục dưỡng sinh để phục hồi sức khỏe toàn diện và ngăn ngừa bệnh tái phát dài lâu. Thuốc có thể giúp bệnh nhân phục hồi hư tổn nhưng để phòng ngừa bệnh thì lối sống mới là yếu tố quyết định nhiều nhất.
Đối với bệnh nhân viêm da mãn tính, bác sĩ Phương cũng dành lời khuyên sau:
- Chế độ ăn uống: Hạn chế thực phẩm có tính nóng, cay, dầu mỡ và các thực phẩm dễ gây dị ứng. Nên ăn nhiều rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu omega-3 như cá hồi, quả óc chó.
- Chăm sóc da: Dưỡng ẩm cho da đều đặn, tránh làm da khô ráp. Nên sử dụng các sản phẩm dưỡng da nhẹ nhàng, tránh các chất tẩy rửa mạnh có thể gây kích ứng.
Nếu bạn đang bị viêm da mãn tính, đã sử dụng corticoid lâu dài mà chưa khỏi, hãy thăm khám sớm với Bác sĩ Lê Phương để tìm ra phương pháp điều trị đúng đắn, phù hợp với tình trạng cơ thể. Điều trị viêm da mãn tính không chỉ là việc làm dịu triệu chứng mà phải bắt đầu từ việc hồi phục cơ địa của bệnh nhân.
