Cô bác chị em thương mến,
Trong phòng khám, em thường gặp những mẹ bỉm sữa đến khám với nỗi lo lắng rõ rệt trên khuôn mặt: “Bác ơi, em sinh con xong bị nổi mề đay khắp người, ngứa không chịu được. Em đang cho con bú, không biết dùng thuốc gì được không?”
Có những chị em ngứa đến mức không ngủ được, người đỏ ửng từng mảng lớn, nhưng lại sợ uống thuốc ảnh hưởng đến sữa mẹ.
Mề đay sau sinh – một vấn đề rất phổ biến, nhưng ít người hiểu đúng nguyên nhân và cách xử lý.
Hôm nay em chia sẻ cách nhìn từ Y học cổ truyền – để chị em hiểu tại sao sinh con xong lại nổi mề đay, và cách xử lý an toàn cho cả mẹ và bé.
TẠI SAO SAU SINH LẠI NỔI MỀ ĐAY?
1. Khí Huyết hư – cơ thể yếu sau sinh
Sau khi sinh:
- Mất nhiều Khí Huyết (máu, sức lực)
- Khí Huyết không đủ nuôi da
- Da không được bảo vệ
- Dễ bị phong tà (gió, lạnh) xâm nhập
Đông y có câu: “Khí huyết hư tắc tà dễ nhập” – Khí Huyết yếu thì tà khí dễ vào.
Khi phong tà xâm nhập da:
- Ngứa, nổi ban đỏ
- Mề đay
2. Huyết hư sinh phong – không đủ Huyết nuôi da
“Huyết hư sinh phong” – Huyết yếu thì sinh ra gió trong cơ thể.
Sau sinh, Huyết rất hư:
- Không đủ Huyết nuôi da
- Da khô, nhạy cảm
- Sinh ra “nội phong” – gió trong người
- Gây ngứa, nổi mề đay
3. Ăn kiêng quá – Huyết càng yếu
Nhiều mẹ sau sinh ăn kiêng quá mức:
- Không ăn thịt đỏ, gan (sợ nóng)
- Không ăn trứng, cá (sợ tanh)
- Chỉ ăn cháo loãng, rau luộc
Kết quả:
- Không đủ dưỡng chất bổ Huyết
- Huyết càng yếu
- Da càng thiếu nuôi dưỡng
- Mề đay càng nặng
4. Stress, thiếu ngủ – Khí trệ sinh nhiệt
Sau sinh, mẹ rất dễ:
- Stress vì chăm con
- Thiếu ngủ trầm trọng
- Lo lắng nhiều
Đông y nói: “Khí trệ hóa hỏa” – Khí tắc nghẽn lâu ngày sinh ra lửa trong người.
Lửa này kết hợp với phong:
- Phong nhiệt
- Nổi mề đay đỏ, nóng, ngứa dữ dội
5. Tiếp xúc nước lạnh quá sớm
Nhiều mẹ sau sinh:
- Tắm nước lạnh
- Rửa tay, giặt đồ bằng nước lạnh
- Thổi điều hòa, quạt
Khi cơ thể còn yếu:
- Lỗ chân lông mở
- Phong hàn (gió lạnh) dễ xâm nhập
- Gây mề đay
DẤU HIỆU MỀ ĐAY SAU SINH
Mề đay thường xuất hiện:
- 1-2 tuần sau sinh
- Hoặc 1-2 tháng sau sinh
- Thậm chí đến 3-6 tháng
Biểu hiện:
- Nổi mẩn đỏ, sưng phồng
- Ngứa dữ dội, đặc biệt ban đêm
- Mẩn xuất hiện đột ngột, biến mất rồi lại xuất hiện
- Thường ở tay, chân, bụng, lưng
Kèm theo:
- Mệt mỏi
- Da khô
- Tóc rụng nhiều
- Mồ hôi trộm
CÁCH CHỮA MỀ ĐAY SAU SINH AN TOÀN – THEO ĐÔNG Y
NGUYÊN TẮC QUAN TRỌNG NHẤT: BỔ HUYẾT – TRỤ PHONG – THANH NHIỆT
1. Bổ Huyết – nuôi da từ bên trong
Đây là quan trọng nhất.
Ăn đủ chất bổ Huyết:
Thịt đỏ:
- Thịt bò, thịt heo (nạc)
- Nấu canh, hầm nhừ
- Dễ tiêu hóa, bổ Huyết tốt
Gan:
- Gan heo, gan gà (vừa phải, 1-2 lần/tuần)
- Bổ Huyết rất tốt
- Giúp da khỏe
Trứng:
- Trứng gà, trứng vịt
- 1-2 quả/ngày
- Bổ Huyết, dễ hấp thu
Cá:
- Cá chép, cá rô, cá hồi
- Giàu omega-3
- Tốt cho da và sữa mẹ
Rau xanh đậm màu:
- Rau cải, rau chân vịt, rau dền
- Giàu sắt, bổ Huyết
Đậu đen, đậu đỏ:
- Nấu chè, nấu cháo
- Bổ Huyết, lợi sữa
Táo đỏ, long nhãn:
- Ăn vặt hoặc nấu trà
- Dưỡng Huyết, an thần
2. Trục phong – đuổi gió ra ngoài
Gừng tươi:
- Nấu canh, nấu trà gừng mật ong
- Ấm, trục phong
- An toàn cho mẹ cho con bú
Hành tím, tỏi:
- Ăn cùng bữa ăn
- Trục phong, sát khuẩn
Ớt, tiêu (lượng vừa phải):
- Nếu không bị nóng trong
- Giúp trục phong
Ngải cứu:
- Ngâm chân nước ngải cứu ấm
- Hoặc xông hơi nhẹ
- Trục phong, ấm cơ thể
3. Thanh nhiệt – giảm ngứa
Nếu mề đay đỏ, nóng, ngứa nhiều:
Rau má:
- Nấu canh, luộc ăn
- Thanh nhiệt, giải độc, an toàn cho mẹ bú
Bồ công anh:
- Nấu nước uống
- Thanh nhiệt, giảm viêm
Mướp đắng (khổ qua):
- Nấu canh
- Thanh nhiệt (nhưng không ăn quá nhiều vì lạnh)
Đậu xanh:
- Nấu chè loãng
- Thanh nhiệt nhẹ
4. Giữ ấm – tránh phong hàn
Sau sinh phải giữ ấm:
Tắm nước ấm:
- Không tắm nước lạnh
- Thêm lá gừng, lá ngải cứu vào nước tắm
Mặc đủ ấm:
- Không để gió thổi trực tiếp
- Không thổi điều hòa, quạt quá mạnh
Giữ ấm bụng, lưng:
- Mặc áo dài tay
- Không để hở bụng
5. Ngủ đủ – dưỡng Huyết
Ngủ là cách dưỡng Huyết tốt nhất.
Sau sinh rất khó ngủ đủ, nhưng hãy cố:
- Ngủ khi con ngủ
- Nhờ người thân hỗ trợ chăm con
- Không thức khuya
6. Giảm stress – Khí mới thông
Stress làm Khí trệ – mề đay nặng thêm.
Cách giảm stress:
- Chia sẻ với chồng, mẹ chồng, mẹ đẻ
- Không tự gồng gánh một mình
- Thở sâu khi căng thẳng
7. Bôi ngoài da (an toàn cho mẹ bú)
Nước ngải cứu:
- Đun sôi lá ngải cứu
- Để nguội vừa ấm
- Chườm nhẹ lên vùng ngứa
Nước muối sinh lý:
- Lau nhẹ vùng ngứa
- Giảm ngứa, sát khuẩn
Dầu dừa nguyên chất:
- Bôi lên da khô
- Giữ ẩm cho da
Lưu ý: Không bôi thuốc corticoid mạnh nếu không có chỉ định của bác sĩ, đặc biệt khi đang cho con bú.
KINH NGHIỆM TỪ PHÒNG KHÁM
Sau nhiều năm làm nghề, em gặp rất nhiều mẹ bỉm sữa bị mề đay sau sinh. Những ai tập trung bổ Huyết đúng cách – thường khỏi nhanh hơn nhiều.
Có một chị em nhớ: Sinh con được 1 tháng, nổi mề đay khắp người, ngứa không ngủ được. Chị sợ uống thuốc ảnh hưởng con bú, nên cứ nhịn.
Khi đến phòng khám, em hỏi mới biết: chị ăn kiêng quá – chỉ ăn cháo loãng với rau luộc, không dám ăn thịt, trứng, gan.
Em khuyên chị:
- Ăn đủ thịt, trứng, gan
- Nấu canh gừng, ăn ấm
- Ngâm chân nước ngải cứu mỗi tối
- Ngủ khi con ngủ
- Giữ ấm cơ thể
Sau 1 tuần: Mề đay giảm rõ, ngứa bớt, ngủ được.
Sau 2 tuần: Mề đay gần như hết, da bớt khô, tinh thần tốt hơn.
Sau 1 tháng: Hoàn toàn khỏi, không tái phát.
Đó là sức mạnh của việc bổ Huyết đúng cách – không cần thuốc tây mạnh.
KHI NÀO CẦN ĐI KHÁM?
Nếu mề đay có những dấu hiệu sau, nên đi khám để được tư vấn:
- Mề đay phát triển nhanh, sưng phồng toàn thân
- Sưng môi, lưỡi, khó thở (dấu hiệu phản vệ – cấp cứu ngay)
- Mề đay kéo dài trên 6 tuần không đỡ
- Ngứa quá nhiều ảnh hưởng đến giấc ngủ và sức khỏe nghiêm trọng
Bác sĩ chuyên khoa da liễu sẽ đánh giá và có thể kê thuốc kháng histamine an toàn cho mẹ bú nếu cần thiết.
Y học cổ truyền là bổ trợ và dưỡng sinh, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị y học hiện đại khi cần.
CÂU HỎI DÀNH CHO CHỊ EM
“Chị em có bị mề đay sau sinh không? Và đã xử lý như thế nào?”
Có ăn đủ chất bổ Huyết không?
Có giữ ấm cơ thể không?
Có ngủ đủ không?
Nếu đã khỏi – chị em đã làm gì để khỏi? Chia sẻ với em nhé!
Những trải nghiệm của chị em sẽ giúp rất nhiều mẹ bỉm sữa khác đang gặp vấn đề tương tự.
LỜI NHẮN CUỐI
Mề đay sau sinh không phải bệnh hiểm nghèo – nhưng rất khó chịu.
Nguyên nhân chính: Khí Huyết hư – da không được nuôi dưỡng.
Giải pháp chính: Bổ Huyết – trục phong – thanh nhiệt – giữ ấm.
Không cần thuốc đắt tiền. Chỉ cần:
- Ăn đủ chất
- Ngủ đủ giấc
- Giữ ấm cơ thể
- Giảm stress
Khi Huyết đủ – da khỏe – mề đay tự lành.
Nếu chị em thấy bài này hữu ích:
- Lưu lại để tham khảo
- Chia sẻ cho các mẹ bỉm sữa
- Để cùng nhau vượt qua giai đoạn khó khăn này
“Sau sinh Khí Huyết hư – da không được nuôi.
Bổ Huyết đủ – trục phong đúng – mề đay tự lành.
Nuôi mẹ khỏe – con mới khỏe.”
Thương mến,
Bác sĩ Nguyễn Thu Phong
Tâm Đạo Y Quán
Bác sĩ Y học cổ truyền – Chuyên môn: Dưỡng sinh và Dinh dưỡng lâm sàng
Nguồn tham khảo:
- Hoàng Đế Nội Kinh – Lý luận về Khí Huyết và phong tà
- Y học cổ truyền về điều trị sau sinh
- Nghiên cứu hiện đại về mề đay sau sinh và an toàn cho mẹ cho con bú
Tuyên bố minh bạch:
Bài viết dựa trên kinh nghiệm lâm sàng của bác sĩ Thu Phong và kiến thức Y học cổ truyền, mang tính chất chia sẻ dưỡng sinh và bổ trợ điều trị. Nội dung không thay thế cho khám bệnh, chẩn đoán và điều trị y khoa. Nếu có triệu chứng nghiêm trọng, nên thăm khám bác sĩ chuyên khoa da liễu để được tư vấn và điều trị phù hợp, đặc biệt là các thuốc an toàn cho mẹ cho con bú.
